Plus abonnement – Ondersteuning bij beleid en toepassing in de praktijk
25 maart 2026Met pensioen, en dan? Wat u wel en niet overdraagt als uw ervaren vakman vertrekt
Uw meest ervaren vakman gaat met pensioen. De datum staat al een tijd in de agenda en er is een opvolger in beeld.
De overdracht is in gang gezet. De dossiers worden overgezet, de wachtwoorden gaan over en de lopende projecten worden een voor een doorgenomen. Er komt een afscheid en dat wordt een mooie middag.
Over de eerste maandag daarna heeft nog niemand het gehad.
Wat draagt u precies over?
Het werk van een ervaren vakman zit in twee delen in uw bedrijf.
Het eerste deel ligt vast. Dat zijn de dossiers, de planningen, de afspraken met leveranciers en alles wat in uw systemen staat. Dat deel blijft gewoon staan als hij weggaat.
Het tweede deel bestaat uit de afwegingen die hij elke dag maakt zonder erbij stil te staan. Waarom hij bij dit soort klussen standaard een dag extra inplant. Waarom hij bij twijfel eerst de leverancier belt en pas daarna de opdrachtgever. Welke melding van een klant ernstig is en welke tot morgen kan wachten.
Dat tweede deel staat nergens opgeschreven. Niemand heeft het hem ooit gevraagd, want het gaat elke week goed.
Een functie kunt u opnieuw invullen en een ervaren kracht kunt u aannemen. De afwegingen van iemand die ruim dertig jaar in uw vak zit, neemt u niet over met een vacature.
Er is een opvolger en die kijkt al maanden mee. Meekijken levert de handelingen op. De volgorde, de controles en de telefoontjes die erbij horen. Wat meekijken zelden oplevert, is de uitzondering, want die komt niet langs op afroep.
Waarom is een goed handboek niet genoeg?
Voor mijn onderzoek sprak ik eenendertig mensen uit de bouw, de techniek en de uitvoering. Vijf van hen zeiden onafhankelijk van elkaar hetzelfde. Opschrijven alleen werkt niet. Een van hen had het geprobeerd.
“We hebben ook een handboek gemaakt waar van alles in staat, maar we merken dat ze het eerder komen vragen dan dat daarin gekeken wordt.”
— Projectleider, bouw
Gevraagd waarom dat zo gaat, noemde hij twee redenen. Vragen is makkelijker dan zoeken. En de vraag is specifieker dan wat er in het boek staat.
Daar zit het verschil. In het handboek staat de regel. In de ervaren vakman zit de fout die hij zelf een keer heeft gemaakt. Dat tweede staat nergens, en het is precies waarvoor collega’s naar hem toe lopen.
Een andere deelnemer gaf aan waar het dan wel heen moet.
“Niet alleen vastleggen wat de oplossing is, maar vooral waarom voor die oplossing is gekozen en welke risico’s of alternatieven daarbij zijn afgewogen.”
— Directeur, bouwmanagement en advies
Een document met uitkomsten maakt niemand overdraagbaar. Een document met afwegingen komt in de buurt.
Dat verschil is in uw eigen bedrijf te maken. Niet door hem te vragen hoe hij werkt, want daar komt het antwoord op dat het vanzelf gaat. Wel door hem een afgelopen klus voor te leggen waarin iets afweek, en te vragen waarom hij toen die ene stap heeft gezet.
Wanneer begint u met de overdracht?
Een pensioendatum is het best voorspelbare moment dat u in uw bedrijf heeft. U weet het jaren van tevoren en er komt geen verrassing bij.
Toch begint de overdracht in de praktijk meestal pas in het laatste halfjaar. In die maanden is er tijd voor het eerste deel. De dossiers worden doorgenomen en de projecten worden overgedragen.
Voor het tweede deel is die tijd te kort. Dat deel wordt pas overdraagbaar als iemand het uitvraagt en opschrijft. Dat kost meer dan een paar gesprekken in de laatste maanden.
Het verschil tussen een afscheid en een probleem zit dus niet in de datum. Het zit in de vraag of dat tweede deel op tijd is opgehaald.
U hoeft daar geen project van te maken en u hoeft er ook niemand voor in te huren. U kunt deze week beginnen met een half uur aan uw eigen bureau.
Zet op papier wie er bij u de komende vijf jaar stopt. Die namen hoeft u niet op te zoeken, want ze staan al in uw hoofd.
Beantwoord bij elke naam deze ene vraag. Welke afwegingen worden in mijn bedrijf uitsluitend door deze persoon gemaakt?
Zijn taken staan in de functiebeschrijving en die vindt u zo terug. Het gaat om de keuzes die hij maakt zonder dat iemand ze controleert. Hij belt bij een krappe levering de ene leverancier en niet de andere. De meeste afwijkingen lost hij onderweg zelf op.
Bij de ene naam heeft u het antwoord in een regel. Bij een andere naam blijft u schrijven, en daar begint uw overdracht.
Wat u dan in handen heeft, is geen personeelsoverzicht. Het is een overzicht van het werk dat nu aan een enkele persoon hangt.
Dat overzicht bepaalt waar u begint. Niet bij de naam met de dichtstbijzijnde pensioendatum, maar bij de naam waar u bleef schrijven.
Wilt u weten waar dat in uw bedrijf speelt?
Doe de gratis Check Continuïteitsrisico’s voor het Bedrijfsleven.


